Италияға іссапар

ЖТН AP27510879 «Кекіренің жойылып бара жатқан түрлерін зерттеу және биотехнология әдістерімен сақтау» жобасы аясында жоба жетекшісі Карашолакова Лаззат Наушабаевна 2025 жылғы 16-22 қарашада Марке политехникалық университетіне (Анкона қ., Италия Республикасы) іссапармен барды.

Іссапардың мақсаты – жобаның күнтізбелік жоспарында 2025 жылға межеленген №2 міндетті іске асыру үшін Oxytropis үлгілерін in vitro культурасына енгізу әдістемесін пысықтау және талқылау.

Жобада зерттеу объектісі болып табылатын Oxytropis DC. түрлері сирек кездесетін және эндем таксондарға жатады, сондықтан олардың генофондын биотехнологиялық жолмен сақтаудың тиімді әдістерін әзірлеу қажет. Өсімдік материалын in vitro культурасына енгізу жабайы өсетін бұршақ тұқымдас түрлермен жұмыс істеудегі негізгі әрі техникалық тұрғыдан ең күрделі кезең болып саналады. Себебі ол зарарсыздандыру хаттамалары мен қоректік орта құрамын тұқым қабығының түрге тән ерекшеліктерін, эндогенді микрофлора деңгейін және эксплант-тардың физиологиялық жай-күйін ескере отырып жеке іріктеуді талап етеді.

Марке политехникалық университеті жобаның халықаралық серіктесі ретінде профессор Бруно Меззеттидің (Prof. Bruno Mezzetti) тұлғасында қатысады. Ол – өсімдіктер биотехнологиясы саласындағы жетекші маман, Scopus және Web of Science базаларында индекстелген 260-тан астам ғылыми жарияланымның авторы, Хирш индексі – 57. Профессор Меззетти клондық микрокөбейту, тіндер дақылы және өсімдіктерді генетикалық трансформациялау әдістерімен көпжылдық жұмыс тәжірибесіне ие, бұл Oxytropis түрлерін in vitro культурасына енгізу әдістемесін пысықтау үшін осы алаңның таңдалуын анықтады.

Проф. Б. Меззеттимен жұмыс кездесулері барысында мынадай әдістемелік аспектілер қарастырылып, келісілді.

Экспланттарды беттік зарарсыздандыру әдісін таңдау. Жабайы өсетін бұршақ тұқымдас түрлердің тұқым материалының жоғары инфекцияланғанын ескере отырып, көпсатылы зарарсыздандыру сызбасы талқыланды. Оған 70%-дық этанолмен алдын ала өңдеу, содан кейін таңдалған концентрация мен экспозициядағы натрий гипохлоритінің ерітіндісімен (Белизна) өңдеу, сондай-ақ тіндердің тіршілікке қабілеттілігін жоғалтпай қалдық зарарсыздандырғыш агентті кетіру үшін стерильді дистилденген сумен бірнеше рет шаю кіреді.

Экспланттар түрлерін анықтау. In vitro дақылына енгізуге арналған бастапқы материал ретінде тұқымдар (Oxytropis тұқымдасы тұқым қабығының тығыздығын ескере отырып, скарификациядан кейін), сондай-ақ ластану дәрежесі ең төмен және морфогенетикалық әлеуеті ең жоғары материал ретінде өскіндер сегменттері мен апикальды меристемалар ұсынылды.

Қоректік орта құрамын әзірлеу. Мурасиге–Скуг (MS) ортасының базалық құрамы келісілді. Бұл ретте өсімдік өсу реттегіштерінің – өркен түзілуін индукциялауға арналған цитокининдердің (БАП) концентрациялары іріктеліп, осы тұқымдас өсімдіктер үшін оңтайлы орта pH көрсеткіштері мен сахароза концентрациясы нақтыланады.